Kaars
Op koers naar het onbekende
Ties Jacobsz is scheepsmaat op een Hollandse karveel. Geen kapitein, geen held, maar wel iemand die durft te vertrekken. Met een kaars, een kaart en meer hoop dan zekerheid probeert hij ’s nachts de lijnen van de wereld te lezen. De golven zijn wild, het hout kraakt, maar zijn blik is scherp.
“Soms vraag ik me af… wat als het land waar ik naartoe vaar, mij al jaren aankijkt van over de horizon?”
In Ties’ tijd verandert het wereldbeeld. De wereld blijkt groter dan gedacht. Vroeger waren kaarten vol met monsters, windgoden en randen van de wereld. Maar nu? Nu zijn er nieuwe namen, nieuwe kusten, en nieuwe vragen. Is de wereld te meten? Te begrijpen? En wat als je dingen ontdekt die je geloof aan het wankelen brengen? Ties weet het niet zeker. Maar zijn kaars brandt. En zolang die brandt, blijft hij tekenen.
Wist je dat...
… veel kaarten in de 16e eeuw nog niet klopten, en dat ontdekkingsreizigers soms met opzet foutieve informatie meegaven om concurrenten te misleiden?
Zie het met eigen ogen
In deze video van Schooltv’s Buitendienst ontdek je hoe een kompas eigenlijk werkt. Het laat zien hoe het magnetische naaldje je altijd naar het noorden wijst, een uitvinding die ontdekkingsreizigers, zoals Ties aan boord, hun koers liet bepalen en het wereldbeeld letterlijk omlijnde.
🎬 Bekijk de video ‘Hoe werkt een kompas?’“Zonder kompas zou ik varen in het donker, zoals een kaars zonder lont.”
Deze video helpt leerlingen begrijpen hoe ontdekkingsreizigers vertrouwden op het simpelste instrument om hun wereld te vergroten. Voor Ties was het kompas letterlijk een licht in de duisternis en een sleutel tot het nieuwe wereldbeeld.
Vraag: Waarom was het werk van iemand als Ties belangrijk voor het wereldbeeld in de Renaissance?
- A) Omdat hij als enige de Bijbel kon lezen
- B) Omdat kaartenmakers hem vroegen wat hij had gezien
- C) Omdat hij geloofde in de oude kaarten met zeemonsters
Reflectievraag
Stel je voor: jij zit aan boord met alleen een kaars, een kaart en een onbekende horizon. Zou jij durven doorvaren, of zou je omkeren? Wat zegt dat over jouw manier van denken?
Leerdoelen
Kerndoelen geschiedenis
- Kerndoel 52 – De leerling leert over kenmerkende aspecten van tijdvakken
- Kerndoel 51 – De leerling leert omgaan met historische bronnen en zich inleven in mensen uit andere tijden
Kenmerkende aspecten (KA’s)
- KA 18 – Het begin van de Europese overzeese expansie
- KA 19 – Het veranderende mens- en wereldbeeld in de renaissance
Thema’s uit de lesstof:
- Ontdekkingsreizen als wereldverruimend én verwarrend
- De rol van waarneming, kaarten en nieuwsgierigheid
- Spanningen tussen geloof en nieuwe ontdekkingen
- Het belang van informatie verzamelen voor kaartmakers en kooplieden
Samengevat leerdoel
- De leerling begrijpt hoe ontdekkingsreizen bijdroegen aan het veranderende wereldbeeld in de renaissance.